دکتر وحید صوفی زاده
تایید شده توسط پزشکجلوی قفسه ضدآفتاب ها ایستاده‌اید و بین دو محصول مانده‌اید: SPF 30 یا SPF 50؛ کدام ضدآفتاب برای پوست بهتر است؟ این سؤال یکی از نکات مهم در مراقبت از پوست است. بسیاری تصور می‌کنند SPF 50 تقریباً دو برابر SPF 30 از پوست محافظت می‌کند، اما تفاوت میزان محافظت این دو کمتر از چیزی است که به نظر می‌رسد.
به طور تقریبی، SPF 30 حدود ۹۷ درصد و SPF 50 حدود ۹۸ درصد از اشعه UVB را مسدود می‌کند. برای استفاده روزمره و رفت و آمد های شهری، SPF 30 معمولاً انتخاب مناسبی است؛ اما اگر پوست روشنی دارید، پوستتان حساس یا مستعد لک است یا ساعات طولانی را در فضای باز می‌گذرانید، SPF 50 می‌تواند گزینه بهتری باشد. در هر صورت، انتخاب ضدآفتاب مناسب و تمدید منظم آن نقش مهمی در محافظت از پوست و حفظ سلامت آن دارد.
SPF چیست و چطور کار می کند؟
معنی عدد SPF به زبان ساده
SPF مخفف Sun Protection Factor یا «فاکتور محافظت در برابر آفتاب» است. این عدد نشان می‌دهد ضدآفتاب چقدر از پوست در برابر اشعه UVB، عامل اصلی آفتاب سوختگی، محافظت می‌کند. به زبان ساده، اگر پوست شما بدون ضدآفتاب بعد از ۱۰ دقیقه قرمز شود، با SPF 30 در شرایط آزمایشگاهی و با مقدار کافی، این زمان حدوداً ۳۰ برابر طولانی تر می‌شود. البته در دنیای واقعی، تعریق، مالیدن صورت و کم زدن ضدآفتاب این زمان را کوتاه تر می کند.
تفاوت اشعه UVA و UVB و آسیب های هر کدام
اشعه UVB به لایه های سطحی پوست می‌رسد و عامل اصلی آفتاب سوختگی و قرمزی است. شدت آن در تابستان و ساعات میانی روز بیشتر است.
اشعه UVA عمیق تر نفوذ می‌کند و عامل اصلی پیری زودرس، چین و چروک، لک و تیرگی پوست است. UVA در تمام طول سال و حتی در روز های ابری وجود دارد و از شیشه پنجره هم عبور می‌کند. هر دو نوع اشعه در ایجاد سرطان پوست نقش دارند.
ضدآفتاب طیف گسترده (Broad Spectrum) و نشان PA
عدد SPF فقط محافظت در برابر UVB را نشان می‌دهد. برای محافظت در برابر UVA باید روی بسته بندی عبارت Broad Spectrum یا «طیف گسترده» را ببینید. در محصولات آسیایی و اروپایی، نشان PA با علامت های + (از PA+ تا PA++++) میزان محافظت در برابر UVA را نشان می‌دهد. هرچه تعداد + بیشتر باشد، محافظت بیشتر است.
تفاوت SPF 30 و SPF 50 چقدر است؟
برخلاف تصور رایج، تفاوت این دو عدد زیاد نیست. SPF 30 حدود ۹۷٪ اشعه UVB را مسدود می‌کند و SPF 50 حدود ۹۸٪. یعنی با بالا رفتن عدد از ۳۰ به ۵۰، فقط حدود یک درصد محافظت بیشتر به دست می‌آید.
چرا عدد بالاتر محافظت دوبرابر نیست؟ چون رابطه عدد SPF با درصد محافظت خطی نیست. هرچه عدد بالاتر می‌رود، افزایش محافظت کمتر می‌شود. با این حال، برای پوست های خیلی حساس یا در شرایطی که اشعه شدید است، همین یک درصد هم می‌تواند تفاوت ایجاد کند؛ به‌ویژه اینکه بیشتر افراد ضدآفتاب را کمتر از مقدار لازم استفاده می‌کنند و SPF بالاتر کمی حاشیه اطمینان می‌دهد.
| SPF | درصد تقریبی محافظت در برابر UVB | مناسب برای |
| SPF 15 | حدود ۹۳٪ | حداقل محافظت، استفاده بسیار کوتاه |
| SPF 30 | حدود ۹۷٪ | استفاده روزمره، فضای بسته و رفت‌وآمد شهری |
| SPF 50 | حدود ۹۸٪ | پوست حساس و روشن، لک، فضای باز طولانی، کوه و دریا |
SPF 30 برای چه کسانی مناسب است؟
حداقل عددی است که بسیاری از متخصصان پوست برای استفاده روزانه توصیه می‌کنند. این ضدآفتاب برای این افراد انتخاب مناسبی است:
- استفاده روزمره: اگر بیشتر روز را در خانه یا محل کار هستید و فقط مدت کوتاهی در معرض آفتاب قرار می گیرید.
- کار در فضای بسته: کارمندانی که پشت میز کار می‌کنند و به ضدآفتاب برای محافظت در برابر نور پنجره و رفت و آمد نیاز دارند.
- پوست های تیره تر: پوست های گندمی و تیره ملانین بیشتری دارند و کمتر دچار آفتاب سوختگی می‌شوند؛ هرچند همچنان به ضدآفتاب نیاز دارند.
- رفت و آمد های کوتاه شهری: خرید، رفتن به محل کار یا پیاده روی کوتاه در شهر.
یک مزیت دیگر SPF 30 این است که بافت آن معمولاً سبک‌تر است و روی پوست احساس سنگینی کمتری ایجاد می‌کند؛ همین باعث می‌شود راحت‌تر هر روز از آن استفاده کنید.
برای چه کسانی مناسب است؟
SPF 50 برای شرایطی طراحی شده که پوست به محافظت بیشتری نیاز دارد:
- پوست روشن و حساس: پوست هایی که سریع قرمز می شوند و به راحتی آفتاب سوخته می‌شوند.
- سابقه لک و ملاسما: حتی مقدار کمی اشعه می‌تواند لک ها را تیره تر کند، پس محافظت بیشتر ضروری است.
- بعد از لیزر و لایه برداری: پوست بعد از این درمان ها حساس تر است و در برابر آفتاب آسیب پذیر تر می‌شود.
- کوه، دریا و سفر: در ارتفاع بالا و کنار آب، شدت اشعه بیشتر است.
- ساعات طولانی بیرون از خانه: افرادی که شغلشان در فضای باز است یا ورزش های بیرونی انجام می‌دهند.
همچنین کسانی که دارو های حساس کننده به نور مصرف می‌کنند یا سابقه خانوادگی سرطان پوست دارند، بهتر است با نظر پزشک از SPF 50 استفاده کنند.
انتخاب SPF بر اساس نوع پوست
عدد SPF فقط نیمی از ماجراست؛ بافت و فرمول ضدآفتاب باید با نوع پوست شما هم هماهنگ باشد.
1. پوست چرب و مستعد آکنه
ضدآفتاب های فاقد چربی (Oil-Free)، غیرکومدوژنیک و با بافت ژل یا فلوئید انتخاب مناسبی هستند. ضدآفتاب های مات کننده هم براقی پوست را کنترل می‌کنند. SPF 30 برای استفاده روزمره کافی است و برای فضای باز طولانی SPF 50 با بافت سبک انتخاب کنید.
2. پوست خشک
ضدآفتاب های کرمی با ترکیبات آبرسان مثل هیالورونیک اسید، گلیسیرین و سرامید برای پوست خشک بهترند. این فرمول ها همزمان رطوبت پوست را حفظ می‌کنند و از خشکی و پوسته شدن جلوگیری می‌کنند.
3. پوست حساس
ضدآفتاب های فیزیکی یا مینرال با زینک اکساید و تیتانیوم دی اکساید، بدون عطر و الکل، کمترین احتمال تحریک را دارند. پوست های حساس معمولاً با SPF 50 محافظت بهتری می‌گیرند.
4. پوست مختلط
ضدآفتاب های با بافت لوسیون یا ژل کرم برای پوست مختلط مناسب‌اند؛ نه آنقدر سنگین که ناحیه T را چرب کنند و نه آنقدر سبک که گونه ها خشک شوند.
انتخاب SPF بر اساس فصل و محیط
– تابستان و زمستان
در تابستان، به ویژه بین ساعت ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر، شدت اشعه UVB به اوج می‌رسد و SPF 50 انتخاب امن تری است. در زمستان شدت UVB کمتر است، اما UVA همچنان وجود دارد؛ پس استفاده از ضدآفتاب را کنار نگذارید. SPF 30 در زمستان برای استفاده روزمره شهری کافی است.
– کوه، برف و دریا
برف می‌تواند بخش زیادی از اشعه UV را بازتاب دهد و در ارتفاع بالا هم شدت اشعه بیشتر است. آب و ماسه دریا نیز اشعه را بازتاب می‌دهند. در این شرایط SPF 50 با برچسب ضدآب (Water Resistant) بهترین انتخاب است.
– محیط شهری و داخل خانه
برای رفت و آمد شهری و حضور در خانه یا محل کار کنار پنجره، SPF 30 طیف گسترده کافی است. یادتان باشد اشعه UVA از شیشه عبور می‌کند؛ پس اگر ساعت‌ها کنار پنجره می نشینید، ضدآفتاب را جدی بگیرید.
ضدآفتاب فیزیکی یا شیمیایی؟
علاوه بر عدد SPF، نوع فیلتر ضدآفتاب هم در انتخاب مهم است.
| ویژگی | ضدآفتاب فیزیکی (مینرال) | ضدآفتاب شیمیایی |
| نحوه عملکرد | روی پوست لایه‌ای ایجاد می‌کند و اشعه را بازتاب و پراکنده می‌کند | اشعه را جذب و به گرما تبدیل می‌کند |
| ترکیبات رایج | زینک اکساید، تیتانیوم دی اکساید | آووبنزون، اکتوکریلین و فیلتر های مشابه |
| مزایا | مناسب پوست حساس، اثر فوری، احتمال تحریک کمتر | بافت سبک و شفاف، پخش راحت، بدون سفیدک |
| معایب | ممکن است سفیدک بگذارد و بافت سنگین تری داشته باشد | احتمال تحریک بیشتر در پوست حساس، نیاز به چند دقیقه زمان برای اثر |
| مناسب برای | پوست حساس، کودکان، بعد از لیزر | پوست چرب و معمولی، استفاده زیر آرایش |
بسیاری از ضدآفتاب های امروزی ترکیبی از هر دو نوع فیلتر هستند و مزایای هر دو را با هم دارند.
مهم تر از عدد SPF: روش درست استفاده از ضدآفتاب
حتی بهترین ضدآفتاب SPF 50 هم اگر درست استفاده نشود، محافظت کافی نمی‌دهد. در واقع SPF 30 که درست استفاده شود، از SPF 50 که کم و نامنظم زده شود، محافظت بهتری دارد.
- مقدار کافی (قانون دو انگشت): برای صورت و گردن، ضدآفتاب را به طول دو انگشت اشاره و میانی روی انگشتان بریزید. بیشتر افراد فقط یک چهارم تا نصف این مقدار را استفاده می‌کنند و در نتیجه محافظت واقعی شان بسیار کمتر از عدد روی بسته است.
- تمدید هر 2 ساعت: ضدآفتاب با تعریق، مالیدن صورت و گذشت زمان از بین می‌رود. اگر بیرون از خانه هستید، هر ۲ ساعت و همچنین بعد از شنا یا تعریق زیاد، آن را دوباره بزنید. اسپری ها و پودر های ضدآفتاب برای تمدید روی آرایش گزینه های کاربردی هستند.
- زمان مناسب استفاده قبل از بیرون رفتن: ضدآفتاب های شیمیایی را حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه قبل از بیرون رفتن بزنید تا فرصت جذب داشته باشند. ضدآفتاب های فیزیکی بلافاصله بعد از استفاده عمل می‌کنند.
- نقاط فراموش شده: گوش ها، گردن، پشت گردن، خط رویش مو، پشت دست ها و لب ها جاهایی هستند که اغلب فراموش می‌شوند. برای لب ها از بالم لب حاوی SPF استفاده کنید.
اشتباهات رایج در استفاده از ضدآفتاب
- استفاده نکردن در هوای ابری: بخش زیادی از اشعه UV از ابر ها عبور می‌کند و پوست حتی در روز های ابری آسیب می‌بیند.
- کم زدن ضدآفتاب: رایج ترین اشتباه است و محافظت واقعی را به شدت کاهش می‌دهد.
- تکیه بر SPF کرم پودر: کرم پودر و آرایش معمولاً به مقدار کافی برای رسیدن به SPF درج شده استفاده نمی‌شوند. ضدآفتاب را جداگانه و زیر آرایش بزنید.
- تمدید نکردن: یک بار زدن ضدآفتاب صبح، برای کل روز بیرون از خانه کافی نیست.
پس SPF 30 یا SPF 50؛ کدام ضدآفتاب برای پوست بهتر است؟ برای استفاده روزمره، کار در فضای بسته و رفت و آمد های شهری، ضدآفتاب SPF 30 با طیف گسترده معمولاً انتخاب مناسبی است. اگر پوست روشنی دارید، مستعد لک هستید، پوستتان حساس شده یا پس از لیزر و لایه برداری به سر می برید، SPF 50 می‌تواند محافظت بیشتری فراهم کند. همچنین برای فعالیت های طولانی در فضای باز، کوه و کنار دریا، استفاده از SPF 50 توصیه می‌شود. فراموش نکنید که مقدار کافی ضدآفتاب بزنید و هنگام قرار گرفتن در معرض نور خورشید، تقریباً هر دو ساعت و پس از شنا یا تعریق آن را تمدید کنید.
برای انتخاب آگاهانه تر و آشنایی با محصولات مناسب انواع پوست، راهنمای خرید ضدآفتاب در زیبا 360 را دنبال کنید. اگر با مشکلاتی مانند لک‌های پوستی یا ملاسما مواجه هستید، بهتر است برای انتخاب محصول مناسب با متخصص پوست مشورت کنید.
